OKUMA-YAZMA ETKİNLİKLERİ (MATERYALLER)

İLKOKUMA - YAZMA ÖĞRETİMİNİN AMAÇLARI

   İlkokuma - yazma öğretiminin genel amacı öğrencilerin, okul öncesi dönemde yaşantılarıyla kendiliğinden edindiği dinleme, görsel sunu - görsel okuma ve konuşma dil becerilerinden hareket edilerek ve etkinliklerle geliştirilerek yaşamı süresince kullanacağı, sınav ve yaşam başarısını sağlayacak nitelikli okuma yazma bilgi, becerisini edinebilmesidir. “İlköğretim Türkçe Dersi Öğretim Programı’nın Genel Amaçları” Genel olarak nitelikle ilgilidir. Programda yer almayan ve genel olarak nicelikle ilgili olacak ilkokuma - yazma öğretiminin özel amaçlarını, genel amaçlar ve öğrenme alanları- nın kazanımlarından hareketle şu şekilde sıralayabiliriz: 
Öğrencilere; 
1. Düzeylerine uygun konuşmaları dinleme, olay, film vb. izleme; 
2. Nitelikli sesli ve sessiz okuma;
3. Dinlediklerini, izlediklerini, okuduklarını doğru anlama, anlatma ve yorumlama; 
4. Düzeylerine uygun zengin bir kelime dağarcığı; 
5. Sınıf, okul ve çocuk kitaplıklarından, canlı kaynaklar vb. yararlanma; 
6. Dinleme, izleme ve okuma yoluyla ilgi uyandırarak çevresini tanıma, sevme; 
7. Kendinin, öğretmeninin, aile bireylerinin adlarını, ev ve okul adresini söyleyip yazabilme;
8. Düzeye uygun sorular düzenleyebilme, sorulara karşılık verebilme; 
9. Bilinen kısa bir masalı, bir öyküyü, izlenen bir olayı, düzeye uygun bir filmi, öğrenilen bir yeri anlatabilme; 
10. Sınıfta ya da bir topluluk önünde işitilebilecek, anlaşılabilecek gibi, güçlük çekmeden, kelimeleri yerli yerinde kullanarak konuşabilme; 
11. Birlikte çalışabilme, işbirliği yapabilme ve yardımlaşma; 
12. Kullandığı kelimeleri düzgün söyleyebilme, ses ve heceleri ayırabilme, doğru yazabilme; 
13. Kelime dağarcığını, düzeye uygun olarak zenginleştirebilme;
14. Bu sınıfın kullanması gereken yazım ve noktalama kurallarını uygulayabilme ve noktalama işaretlerini kullanabilme; 
15. Varlıkların tekil ve çoğul oluşunu kavrayarak adları, yerine göre tekil ve çoğul biçimlerinde kullanabilme; 
16. Tür adlarını, özel adları tanıyabilme, bunları adın durumlarına uygun biçimleriyle kullanabilme; 17. Varlıkların özelliklerini, niteliklerini, sayılarını, yaptıkları işleri, eylemleri bildiren kelimeleri tanıyıp kullanabilme; 
18. Yazı yazarken sırada oturmada dikkat edilecek kurallar bilgisi ve yazı yazarken kurallarına uygun bir şekilde sırada oturabilme; 
19. Okuma ve yazmada kullanılan belli başlı araç ve gereçler; 
20. Yazı araç - gereçlerini temiz ve düzenli kullanmaya özen gösteriş; 
21. El ve parmak kaslarını çalıştırıcı hareketleri yapabilme; 
22. Harfleri oluşturan temel çizgilerin anlam bilgisi, çizgileri kavrayabilme ve çizebilme; 
23. Düzeye uygun metinleri bulunulan sınıf düzeyine uygun hızla okuma, anlama, yorumlama;
24. Okuduklarını ve dinlediklerini tam ve doğru şekilde anlam; 
25. Okuduklarından, dinlediklerinden, çeşitli yollarla edindiklerinden veya herhangi bir konuda sahip olunan bilgi, duygu, düşünceleri sözlü ve yazılı anlatabilme; 
26. Kurallı, güzel, işlek yazı yazma ve yazmaya istekli oluş; 
27. Verilen ses, hece, kelime ve cümleleri doğru telaffuz edip hızlı ve anlamlı okuma, istenilen biçimde yazabilme; 
28. Rakamları kurallarına uygun yazabilme; 
29. Nokta, virgül, soru ve kesme işaretlerini kuralına uygun yapabilme, büyük harflerin kullanıldığı yerler; 
30. Matematik işaretlerini kuralına uygun biçimde yapabilme bilgi, beceri, istek, duygu ve alışkanlıklarını kazandırmaktır. 

SES ÖĞRETİMİNDE İZLENECEK AŞAMALARVE YAPILABİLECEK ÇALIŞMALAR

1.      Sesi Hissetme ve Tanıma

·         Öykü, tekerleme, şarkı vb. dinletilebilir.

·         Görseller gösterilerek anlatılan sesin bu görselin adında olup olmadığı sorulabilir.

·         Gösterilen görselin adında anlatılan ses varsa sesin nerede (başta-ortada-sonda) yer aldığı sorulabilir.

2.      Harfi Yazma ve Okuma

·         Havada,

·         Arkadaşlarının sırtında,

·         Oyun hamurunda,

·         Kumda,

·         Tahtada,

·         Sesi gösteren noktalı kâğıtta yazma çalışmaları yapılarak sesin biçimi kavratılabilir.

·         Dört çizgi üç satır aralığında anlatılan sesin üzerinden geçerek yazma,

·         Dört çizgi üç satır aralığında anlatılan sesi kendilerinin yazması ile ebat çalışmaları yapılabilir.

3.      Hece, Kelime ve Cümle Oluşturma

·         Anlatılan ses tahtaya yazılıp okutulur.

·         Sesle ilgili kapalı hece oluşturulur.

·         Sesle ilgili açık hece oluşturulur.

·         Açık ve kapalı hecelerden sonra diğer hecelere geçilir.

·         Verilen hecelerden kelime, kelimelerden de cümle oluşturulur.

Verilen kelimelerde ve cümlelerde çocukların anlam kurmasına yardımcı olunmalıdır.

4.      Metin Oluşturma

Bu aşamada dikkat edilmesi gereken noktalar metnin bir anlam taşıyor olması, başlığının bulunması, öğrenilmiş sesleri içermesi ve öğrenilmemiş sesler için görsellerin kullanılmasıdır.

EĞİTİM ÖĞRETİM SÜRECİNDE AİLE KATILIMI

Anne-babalar öğrencilerin ilk öğretmenleri ve aynı zamanda da eğitimcilerin ortakları oldukları için eğitim öğretim sürecine katılmaları büyük önem taşımaktadır. Aileler ve okullar arasında öğrenci merkezli işbirliğine dayanan çalışmalar yapılarak öğrenme olanakları desteklenmelidir.

Genel olarak eğitim seviyesi yüksek, akademik yönden başarılı bir çocuğa sahip, sosyo-ekonomik durumu yüksek, çalışan aileler çocukların eğitimlerine daha çok katkı sağlamaktadır. Bu karşılık eğitim seviyesi düşük, akademik açıdan daha başarısız bir çocuğa sahip, sosyo-ekonomik durumunda yetersizlikler olan aileler çocuklarının eğitimine daha az katkı sağlamaktadır.

Okullar öğrenme yaşantılarını planlarken ailelerin katılımını da amaçlamalı ve planlarını bu doğrultuda yapmalıdırlar. Ailelerde çocuklarına uygun öğrenme ortamları sunabilmelidirler. Ailelerin çocukların öğrenme yaşantısını geliştirmek için yapabilecekleri şu şekilde sıralanabilir:

·         Çocuklar gördükleri ve dinledikleri hakkında konuşturulmalıdır.

·         Diyalog ve gözlem becerileri geliştirmeye çalışılmalıdır.

·         İzledikleri, gördükleri ve yaşadıkları hakkında düşünmeye sevk edilmelidir.

·         Çocuklarla sesli kitap okuma çalışmaları yapılmalıdır. Bu çalışmalarda çocuklar kitap hakkındaki düşünceleri üzerine konuşturulmalıdır.

·         Eğitsel değeri olan televizyon programları kontrollü bir şekilde izletilmelidir.

·         Çocuğa model olunmalıdır.

Aile katılımını arttırmak için yapılabilecekler ise şu şekilde sıralanabilir:

·         Öğretmen veli iletişimi güçlendirilmelidir.

·         Ailelerle anlaşmayı sağlayacak açık, anlaşılır bir dil kullanılmalıdır.

·         Aile katılımı gerektiren etkinlikler çalışan ailelerin katılımını da sağlamak için iş çıkışlarındaki bir saatte yapılabilir.

·         Öğretmenler çocukların yetenek ve gelişimlerini ailelere anlatarak yapılacak çalışmalar konusunda aileleri bilgilendirmelidir.

·         Ailelere evde çocuklarına nasıl yardımcı olacakları gösterilmelidir.

Kaynaklar:

Akyol, H. (2013). Türkçe ilk okuma yazma öğretimi. Ankara: Pegem Akademi

Gül, G. (2007). Okuryazarlık Sürecinde Aile Katılımının Rolü. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi

Kaysılı, B. (2008). Akademik Başarının Arttırılmasında Aile Katılımı. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi. 9 (1) 69-83

ALTI YAŞ GRUBU GELİŞİM ÖZELLİKLERİ

·         Bu yaş grubunda çocuk bencilliği öne çıkar.

·         Yaptıkları her şeyin övülmeye değer olduğunu düşünürler.

·         İsimleriyle hitap edilmesinden hoşlanırlar.

·         Hayal dünyaları çok geniştir.

·         Güzel çizimler yapabilirler.

·         Kelime bilgileri hızla artar.

·         0-20 arası rakamları yazabilirler.

·          Farklı yol ve yönlerde koşabilir ve atlayarak, yere inerek, yuvarlanarak ve ağırlıklarını ayaklarından ellerine vererek vücutlarını hareket ettirebilirler.

·         El-göz ve ayak-göz koordinasyonları hala gelişmektedir, bu yüzden atma, yakalama, tekme atma ve vurma gibi beceriler hala gelişmektedir. 

·         Yeteneklerini sergilemekte isteklidirler.

·         Yaratıcı sanatlardaki (resim, müzik, dans, drama vb.) deneyimleri gelişimlerini etkilemektedir.

·         Bu yaş grubundaki çocukların öğrenme becerilerini geliştirmek için uygulanabilecekler:

Ø Seçmelerine izin verilmeli. 

Ø Başladıklarını bitirmelerine yardım edilmeli. 

Ø Yaratıcılığı desteklenmeli. 

Ø Aktivitelerde acele edilmemeli.

Ø Teşvik  edilmeli.

·         Meraklarını gidermek için soru sorarlar.

• Altı yaşını doldurana kadar yaklaşık 3,000 yeni kelime öğrenerek kelime bilgisini geliştirmeye hızla devam eder. Bu süreç, çocuk büyüdükçe ve olgunlaştıkça devam etmektedir.  
• Tipik bir çocuk ilkokul boyunca günde ortalama 20 yeni kelime öğrenme kapasitesine sahiptir.
•  Okumayı öğrenmek çocuğun sözcükler hakkındaki bilgisini ve farkındalığını arttıracaktır.
• ·Kelimenin anlamı hakkında da fikir sahibi olmaya başlayacaktır.
•   Az aşama içeren yönergeleri sırasıyla yapabileceklerdir.
• Konuşma hızını, ses tonunu (yüksek ve düşük sesler) ve ses seviyesini kontrol edebilir ve ayarlayabilir.

·         Konuşma başlatıp sürdürebilirler.

·         Sırayla konuşması gerektiğinde sırayla konuşabilirler.

·         Öğretmenlerine büyük ilgi ve hayranlık duyarlar.

Kaynaklar:

Akyol, H. (2013). Türkçe ilk okuma yazma öğretimi. Ankara: Pegem Akademi

http://www.tedistanbul.k12.tr/content/anaokulu/yas-gelisimleri-6.html (erişim tarihi: 27.11.2017)

Gözlem yaptığımız okullardan birkaç fotoğraf: